Komplex bir yapıya sahip olan beynimiz pek çok araştırma, çalışma ve deneyin odak noktasıdır. Yapısı tam olarak çözülemeyen beyin, hala gizemini korumakta ve birçok konuda keşfedilmeyi beklemektedir. Yapılan çalışmalar, beynimizin 10%’unu kullandığımızı ortaya koymaktadır. Bu hayranlık uyandıran yapı aynı zamanda yönetilmeye, manipüle edilmeye çok açıktır.

Bu yazımızda “her şey zihinde başlar” sözünü destekleyen “Plasebo Etkisi”nden bahsedeceğiz.

Plasebo Nedir?

Latince kelime anlamı hoşuna gitmek, hoşnut kılmak ya da memnun etmek olan placebo, ilaca benzeyen ancak gerçek bir ilaç olmayan maddeleri tanımlamak için kullanılmaktadır. Hap, iğne, serum ya da tedavinin tamamı plasebo olabilir. Plasebo kullanan bireyler aldıkları ilacın, tedavinin gerçek olup olmadığı hakkında bilgi sahibi değildir. Tedavi gibi gözükmesi için tasarlanmıştır. Hastalıklara karşı fiziksel bir etkisi yoktur. İlacın olumlu etki edeceği düşüncesi ile iyileşme yaşanır. Bireyler, kullandıkları ilacın, tedavinin iyileşme yaratacağına inandığı için olumlu biçimde sonuçlanır.

Plasebo Etkisi Nedir?

En genel biçimde plaseboyu, mental olarak-zihin yolu ile iyileşme olarak tanımlayabiliriz. Bireyin hastalığı için kanıtlanmış tedavi edici ya da iyileştirici bir etkisi olmamasına rağmen bir ilacı aldığında kendisini iyileştirebileceği algısının oluşması ve mental olarak iyileşme psikolojisi ile hastalığın geçmesini sağlama durumudur. Hastada hiçbir etkisi, fiziksel bir etkisi olmasa bile, bireylerin nasıl hissettiklerini etkiler. Kısaca plasebo kaynaklı olarak semptomlarda görülen olumlu değişim olarak ifade edebiliriz. Endişe hafifletme mekanizmaları, beklenti durumu, beyindeki ödül mekanizması, kişilik özellikleri vb. beyindeki nöro-kimyasal mekanizmaları tetikler. Bazı durumlarda doktora gitmek bile plasebo etkisi yaratmaktadır. Hastanın tedaviye ya da doktora duyduğu güven belirleyici olmaktadır.

Plasebo Etkisinin Özellikleri Nelerdir?

Plasebo etkisinin özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Zihinsel olarak iyileşmedir.
  • Kısa sürede etki gösterir.
  • Acı dindirme, semptomları ortadan kaldırma gibi etkileri vardır.
  • Fiziksel olarak bir etki etmeden, mental olarak iyileşmeyi sağlar.
  • Plasebo kullanan hasta, bu durumun farkında değildir ve olumlu etkinin ilaçtan-tedaviden kaynaklandığını sanır.
  • Plasebo; hap, iğne, serum ya da tedavinin tamamı olabilir.
  • Mevcut hastalık üzerinde tedavi edici etkisi olmayan farmakolojik maddelerin, hasta bireylerin şikâyetlerini azaltarak kendilerini daha iyi hissetmelerini sağlar.
  • Plasebo etkisinin en temel amacı hastanın yüksek moral ve iyileşme azmi kazanmasıdır.
  • Plasebo etkisi, kalp atışında yaşanan değişiklik, tansiyonda değişiklik gibi değişimlerle ölçümlenebilir.
  • Ortalama olarak her 3 insandan 1’inde plasebo etkisi görülmektedir.
  • Plasebo etkisi öneriler, gözlemsel işaretler ve koşullanmayla ilişkilidir.
  • Koşullanma plasebo etkisinde önemli bir yere sahiptir.

Plasebo Etkisi Nasıl Ortaya Çıktı?

Plasebo etkisinin nasıl ortaya çıkışı İkinci Dünya Savaşı dönemine kadar uzanıyor. İkinci Dünya Savaşı döneminde imkanların kısıtlı olması, çeşitli konularda çözüm yolları üretilmesini zorunlu kılmıştır. Bu alanlardan biri de savaşta yaralanan askerlerin tedavisidir. Savaşta görev yapan Doktor Henry Beecher, yaralı askerlerini tedavi ederken ağrı kesici morfini bitmesi ile çözüm arayışına girmiş ve yaralı askerlere ağrı kesici morfin verdiğini söyleyip salin solüsyonu vermiştir. Salin solüsyonu verilen askerlerin %40’ı tedavinin ağrılarını geçirdiklerini söylemiştir. Henry Beecher tarafından 1955 yılında yayınlanan ‘Kuvvetli Plasebo’ adlı makalede, tedavi sürecinin ortalama %35,2’si plasebo etkisi ile gerçekleştiğini ortaya koymuştur.

Plasebo Etkisi Nasıl Çalışır?

Nörobilimciler tarafından yapılan çeşitli çalışmalara konu olan plasebo, hala tam olarak çözümlenememiştir. Günümüzde plasebo etkisi deneyleri ve çalışmaları yapılmaya devam etmektedir. Nörobilimciler yaptıkları çalışmalarda plaseboların beyinde bazı kimyasalların salgılanmasını sağladığı ve gerçek ilaçları taklit ederek beyin aktivitesini değiştirdiğini keşfettiler. Ayrıca yapılan çalışmalarla, acı dindirme ve ağrı giderme etkisi olan plasebonun, beyne kendi ağrı dindirici kimyasalları salgılatabileceği görülmüştür. Salgılanan bu kimyasalların salınımının engellenmesi, plasebo etkisini de engellediğini de keşfedilmiştir.

 

Önceki makale İstanbul’da Hafta Sonu Kaçamağı Yapılabilecek Yerler
Sonraki makaleHem Dans Hem Spor: Zumba